VACCINE HPV - TẤT CẢ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

Share:

Vaccine HPV thực tế chưa phổ biến và chưa được nhiều biết đến. Chính vì thế có rất nhiều mẹ băn khoăn không biết có nên tiêm vaccine HPV cho con không. Lời khuyên mà các bác sĩ đưa ra là nếu bạn có con trong độ tuổi chỉ định tiêm HPV và đủ điều kiện kinh tế thì rất nên tiêm vaccine HPV.

Để tìm hiểu kĩ hơn về loại Vaccine này, Kidandlove đã tổng hợp lại thông tin từ FB của giáo sư bác sĩ TN Trung để có cái nhìn khoa học và chính xác.

Humanpapilloma virus (HPV):

Để hiểu về vaccine trước hết phải hiểu về virus HPV. Có khoảng hơn 200 chủng HPV khác nhau trong đó hơn 40 chủng dễ dàng lây trực tiếp qua đường tình dục, giữa da và niêm mạc ở miệng, âm đạo, hậu môn, từ người này qua người khác. Các chủng lây qua đường tình dục này lại được chia làm 2 nhóm: 

• Nhóm 1 không gây ung thư nhưng gây sùi mào gà, mụn cóc ở đường sinh dục (genital wart). 2 chủng số 6 và 11 gây ra khoảng 90% các ca sùi mào gà đường sinh dục. 

• Nhóm 2 có khoảng hơn chục chủng có thể gây ung thư. 2 chủng số 16 và 18 được cho là gây ra khoảng 70% số ung thư liên quan tới HPV. Các chủng số 31, 33, 45, 52, 58 cũng có thể gây ung thư, và cùng với 2 chủng 16 và 18 ở trên gây ra khoảng 90% số ung thư liên quan tới HPV. Hầu hết ai cũng bị nhiễm ít nhất 1 chủng HPV trong đời, khoảng nửa số đó là chủng có thể gây ung thư.

HPV gây ung thư gì?

Hầu hết tất cả các ung thư cổ tử cung ở nữ đều do HPV gây ra. Phần lớn (95%) ung thư hậu môn gây ra bởi HPV chủng 16. 

Khoảng 70% ung thư vùng hầu, họng do HPV gây ra. HPV cũng gây ra một số ung thư hiếm gặp hơn như ung thư âm đạo (65%), âm hộ (50%), dương vật (35%), phần lớn do chủng 16. 

Như vậy, cả nam và nữ đều có thể bị ung thư gây ra bởi HPV, và vaccine HPV giúp phòng các ung thư này ở cả nam và nữ. Không nên hiểu rằng vaccine HPV chỉ phòng ung thư cổ tử cung ở nữ.

Có những loại vaccine HPV nào?

Hiện nay chỉ có 2 hãng sản xuất vaccine HPV và có 3 loại vaccines đã được cấp phép bởi FDA và đang được lưu hành ở Mỹ. 

• Hãng Merck có vaccine Gardasil, bảo vệ khỏi 4 chủng: 6, 11 (sùi mào gà) và 16, 18 (ung thư). 

• Thế hệ hai của Gardasil là Gardasil 9, ngoài 4 chủng ở trên còn bảo vệ thêm 5 chủng gây ung thư nữa là 31, 33, 45, 52, 58, và như nói ở trên 7 chủng gây ung thư này gây ra khoảng 90% số ca ung thư do HPV. 

• Hãng GSK của Anh có vaccine Cervarix bảo vệ khỏi 2 chủng 16 và 18 (ung thư). Ở Việt nam đã có Gardasil và Cervarix từ lâu. 

Cả 3 loại vaccines này đã được chứng minh có hiệu quả rất cao, có thể bảo vệ gần 100% khỏi nhiễm các chủng nó được thiết kế và giảm phần lớn các viêm nhiễm và các thay đổi về tế bào do các chủng này gây ra. Ngoài ra, các vaccines này còn bảo vệ khỏi nhiễm 1 phần (tức là hiệu quả không đạt 100%) một số chủng nó không được thiết kế, gọi là bảo vệ chéo.

Giải mã một số nghi ngờ về vaccine HPV:

• Nhiều người cho rằng HPV có hơn 200 chủng mà vaccine chỉ bảo vệ được một số ít thì hiệu quả của vaccine này thực sự là gì và đến đâu. Thực ra mọi người cần hiểu rằng trong hơn 200 chủng này thì không phải tất cả đều gây ung thư. Tuy vaccine không bảo vệ hết 100% các chủng gây ung thư nhưng có thẻ bảo vệ khỏi chủng 16 và 18, chiếm tới 70% số ca ung thư và riêng Gardasil 9 thì bảo vệ khỏi 7 chủng chiếm 90% ca ung thư do HPV. Vì thế việc sử dụng vaccine HPV có thể làm giảm ít nhất 70% nguy cơ nhiễm HPV và giảm nguy cơ ung thư do HPV gây ra. Với vaccine Gardasil và Gardasil 9 thì còn giúp giảm nguy cơ lây bệnh sùi mào gà sinh dục.

• Có ý kiến cho rằng tỷ lệ người nhiễm HPV bị ung thư là tỉ lệ nhỏ vì không phải ai nhiễm HPV cũng sẽ bị ung thư. Nếu suy nghĩ như vậy thì cũng giống như người nghiện thuốc lá uống rượu vẫn không sợ tác hại của rượu và thuốc vì cho rằng không phải ai cũng bị xơ gan, ung thư khi sử dụng những chất kích thích này. Việc bảo vệ khỏi nhiễm HPV giúp ngăn ngừa ung thư và bệnh sùi mào gà là những căn bệnh đáng sợ thì tại sao lại không tiêm vaccine để giảm thiểu những rủi ro to lớn về sức khoẻ này?

• Một số người phản bác lại việc tiêm vaccine HPV vì cho rằng không viết vaccine này bảo vệ được bao lâu. Các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục tiến hành để đo thời gian bảo vệ của vaccine HPV. Cho tới thời điểm hiện tại thì Gardasil có tác dụng ít nhất 8 năm, Cervarix được ít nhất 9 năm. Dự đoán về vaccine HPV sẽ kéo dài được ít nhất 15 năm hoặc thậm chí cả đời và như vậy sẽ không cần tiêm nhắc lại vaccine HPV nữa.

• Có gia đình thì lại cho rằng con cái mình ngoan, chung thuỷ, 1 vợ 1 chồng thì làm sao mà nhiễm được HPV. Tuy nhiên bạn không phải là con mình và không thể nắm được tâm sinh lí của con cái khi chúng dậy thì và có quan hệ tình dục. Theo thống kê thì 90% nam và 80% nữa sẽ bị nhiễm ít nhất 1 chủng HPV trong đời và nửa số đó là chủng gây ung thư. Người càng nhiều bạn tình hoặc quan hệ với người đã có nhiều bạn tình thì nguy cơ nhiễm càng cao. Cách lây lan của HPV không giống với vi khuẩn, vi rút qua đường tình dục khác và dù bạn có chọn bao cao su thì vẫn có nguy cơ nhiễm HPV khi da tiếp da.

Vaccine HPV có an toàn không?

• Vaccine HPV là một vaccine an toàn. Hầu hết những người tiêm vaccine HPV không trải qua vấn đề gì đặc biệt. Cũng giống như mọi vaccine khác, một số người có thể có một số tác dụng phụ đa số là rất nhẹ, như đau, sưng, đỏ nơi tiêm, có thể có sốt nhẹ, đau đầu, chóng mặt. Một số có biểu hiện choáng váng xây xẩm mặt mày có thể xảy ra với bất cứ can thiệp y khoa nào. Do vậy người ta khuyên sau khi tiêm nên ngồi nghỉ khoảng 15 phút đề phòng chấn thương do ngã. Sốc phản vệ có thể xảy ra với bất kì thứ gì tiêm vào người, nhưng nhìn chung rất hiếm.

• Các tác dụng phụ không mong muốn của thuốc hay vaccine được chia làm 2 loại: loại nghiêm trọng và loại không nghiêm trọng. Trong các thử nghiệm lâm sàng trên nhiều chục nghìn người ở Mỹ và nhiều nước trên thế giới, người ta không tìm thấy tác dụng phụ nghiêm trọng nào gây ra bởi vaccine HPV. Đa phần là các tác dụng phụ không nghiêm trọng, xảy ra trong thời gian ngắn ngay tại nơi tiêm, hiện tượng thường gặp với mọi loại vaccines khác.

• FDA và CDC cũng nghiên cứu các báo cáo về tác dụng phụ xảy ra sau khi tiêm vaccine HPV được gửi tới hệ thống báo cáo tác dụng phụ của vaccine gọi tắt là VAERS (vaccine adverse event reporting system) và cũng không phát hiện ra được nguy cơ nào khác so với những gì quan sát thấy từ các thử nghiệm lâm sàng. Tần suất của các báo cáo về tác dụng phụ này cũng tương tự giữa vaccine HPV và các vaccines khác. Hai tác dụng phụ hay gặp hơn ở vaccine HPV so với các vaccines khác là xây xẩm mặt mày, choáng váng như đã nói ở trên, và gây cục máu đông (blood clots) thường gặp hơn ở những người hay dùng thuốc tránh thai vốn là yếu tố nguy cơ gây cục máu đông. Các nghiên cứu sâu hơn về Gardasil cũng không tìm thấy mối liên hệ giữa Gardasil và tạo cục máu đông. Tóm lại là chưa có bằng chứng rõ ràng nào về sự thiếu an toàn của vaccine HPV.

Nhật Bản rút lại khuyến cáo cho vaccine HPV

• Nói về an toàn của vaccine HPV thì không thể không nhắc tới câu chuyện Nhật Bản. Nhật Bản cấp phép vaccine Cervarix vào 2009 và Gardasil vào 2011. Năm 2013, chính phủ Nhật rút lại khuyến cáo cho vaccine HPV, nhưng vẫn cho lưu hành trên thị trường và dân Nhật vẫn được tiêm nếu muốn. Những người chống vaccine làm rùm beng về chuyện Nhật Bản rút lại khuyến cáo cho vaccine HPV và đặt câu hỏi nếu vaccine an toàn thì tại sao Nhật Bản lại làm như vậy. Thực ra, sự việc được bắt đầu bởi một nhóm chống vaccine HPV gọi là Vaccine Victims ở Nhật. Họ báo cáo những trường hợp đau dai dẳng ở khoảng 50 nữ sinh sau khi tiêm vaccine HPV. Sự việc được đăng tải trực tiếp trên truyền hình và làm ầm ĩ. Chính phủ Nhật trước sức ép dư luận tuy chưa kết luận được nguyên nhân có thật sự do vaccine HPV không đã quyết định rút lại khuyến cáo, chờ cho tới khi tìm hiểu được nguyên nhân. Sau đó câu chuyện chuyển sang hướng khác với các vụ kiện tụng ầm ĩ, đòi chính phủ bồi thường cho mấy chục ca này...và vẫn chưa ngã ngũ nguyên nhân.

• CDC, FDA, và cơ quan y tế châu âu (European Medicine’s Agency - EMA) đã nghiên cứu kĩ lưỡng và cho rằng đó có thể là một số ca của hội chứng đau thần kinh vùng dạng phức tạp (complex regional pain syndrome CRPS), một loại đau dai dẳng hiếm gặp. Nhưng các nghiên cứu đều không tìm ra mối liên hệ giữa Gardasil và CRPS. Quyết định của Nhật Bản không có nghĩa là vaccine HPV không an toàn (vì vẫn cho lưu hành trên thị trường) mà ngược lại làm các nước khác để ý tới CRPS hơn mà vẫn không tìm thấy mối liên hệ nào.

Thêm đôi điều về an toàn vaccine HPV và các trang chống vaccine

• Một số báo lá cải cũng như các nhóm chống vaccines trong nước thường dịch lại từ một số trang mạng nước ngoài chống vaccines, đưa tin không chính xác về an toàn của vaccine nói chung và của vaccine HPV nói riêng, qua đó tạo ra hỏa mù, nghi ngờ, đánh vào tâm lý sợ hãi của người dân. Những người viết các bài này hoặc cố tình, hoặc không có kiến thức chuyên sâu nên họ “cherry picking”, bới lông tìm vết, thổi phồng những thứ tuy có thể xảy ra trên lý thuyết nhưng tỉ lệ xẩy ra cực thấp, hoặc đánh tráo khái niệm.

• Đánh tráo khái niệm là một trò thường gặp của các nhóm chống vaccines. Một ví dụ tôi vừa đọc được trên một trang nước ngoài dẫn rằng: “từ khi vaccine HPV được cấp phép, báo cáo của VAERS về các bệnh tự miễn tăng 1000%, vô sinh tăng 790%, sẩy thai tăng 270%, mù và điếc tăng 188%. Các báo cáo tác dụng phụ từ vaccine HPV chiếm 28% số báo cáo của VAERS”. Nếu không đọc kĩ thì sẽ hiểu nhầm là vaccine HPV là nguyên nhân gây ra các tác dụng phụ này. Nhưng nếu suy nghĩ một chút thì thấy ngay chẳng có tí logic nào trong việc suy ra vaccine HPV gây ra các tác dụng phụ trên, và chẳng hề nói lên được bất cứ điều gì về an toàn của vaccine HPV. Tôi khuyên các bạn bám chặt vào khuyến cáo của các tổ chức uy tín lớn trên thế giới về y khoa, bỏ qua mấy báo lá cải không ai kiểm chứng, kể cả trên báo nước ngoài, hoặc của các bác sĩ Google. Tuy không có gì là hoàn hảo, khả năng rất cao là bạn sẽ có kết quả tốt đẹp hơn nếu bạn bám theo nguồn chính thống có kiểm định.

• Khác với thuốc dùng để điều trị cho người có bệnh, vaccine được dùng để phòng bệnh trên người khỏe mạnh. Do đó, an toàn của vaccine là vô cùng quan trọng và được đặt lên những đòi hỏi nghiêm ngặt cao nhất. Điều này lại càng quan trọng ở những nước phát triển khi người ta chú ý tới mạng sống và độ an toàn cao hơn so với những nước nghèo. Với các công ty dược phẩm phương tây, ngoài các lý do trên thì an toàn của vaccine lại càng quan trọng vì sản phẩm không an toàn có nghĩa là thất bại kinh tế, không chỉ vì không bán được hàng mà còn là nguyên nhân của những vụ kiện tụng kéo dài vô cùng thiệt hại. Vì vậy, các công ty thường kết hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng nhằm đảm bảo hiểu rõ về an toàn của vaccine. Một khi vaccine đã được cấp phép có nghĩa là người ta đã tính toán kĩ lưỡng cân bằng lợi hại của vaccine, và mức độ an toàn ở trong mức cho phép, chấp nhận được cho cộng đồng. Các vaccine khi đã được lưu hành liên tục được theo dõi. Cho tới nay, các bằng chứng khoa học cho thấy vaccine HPV là một trong những vaccine rất an toàn.

Chỉ định tiêm vaccine HPV

Như đã nói ở phía trên, HPV gây ra một số loại ung thư và bệnh sùi mào gà sinh dục ở cả nam và nữ. Nếu chỉ gọi vaccine HPV là “vaccine ung thư cổ tử cung” là không chuẩn vì dễ gây lầm tưởng vaccine này chỉ dùng ở nữ. Thực ra nam giới cũng nên tiêm vaccine này. 

Vaccine HPV có thể được tiêm từ 9 tuổi tới 26 ở nữ và tới 21 ở nam. 

CDC khuyến cáo tuổi lý tưởng để tiêm vaccine HPV cho trẻ em nam và nữ là tuổi 11-12 vì vài lý do sau: 

• Thứ nhất, vaccine HPV không có tác dụng điều trị một khi đã bị nhiễm, do vậy tốt nhất là tiêm ở tuổi 11-12 là tuổi trước dậy thì, chưa hoạt động tình dục (hđtd), do vậy ít/chưa có phơi nhiễm (exposed) HPV. 

• Thứ hai, tuổi này cơ thể có phản ứng miễn dịch từ vaccine tốt hơn so với nếu tiêm muộn hơn. 

• Thứ ba, tuổi này là độ tuổi trẻ em vẫn hay được kiểm tra sức khỏe định kì nên sẽ tiện cho việc tiêm vaccine hơn so với đợi tới lúc lớn hơn. Nếu ai đó chưa tiêm, hoặc chưa hoàn thành các liều tiêm trong độ tuổi 11-12 thì vẫn có thể tiêm cho tới 26 (nữ) hoặc 21 (nam). Nam giới 22-26 cũng có thể được tiêm nhưng hiệu quả có thể kém hơn.

Nên nhớ đây là khuyến cáo của Mỹ. Ở VN tuổi dậy thì và tuổi hoạt động tình dục có thể khác ở Mỹ. Có lẽ tốt nhất vẫn là tiêm trước khi trẻ dậy thì và trước khi hoạt động tình dục để có hiệu quả cao nhất.

Tại sao tuổi giới hạn lại là 26 mà không phải là 40, 45, hay 70 và vaccine HPV có tác dụng gì cho người lớn tuổi hơn không

- Tuổi giới hạn của khuyến cáo là 9 tới 26 không phải bởi vì trên 26 tuổi vaccine không có tác dụng hay không an toàn. Đơn giản chỉ là vì các nhà sản xuất vaccine trong các nghiên cứu xin cấp phép chỉ làm trên những người trong độ tuổi này. Do nguy cơ nhiễm HPV đạt đỉnh ở tuổi 25 nên tiêm lúc càng trẻ trước tuổi 25 thì càng nhiều khả năng bạn chưa bị nhiễm HPV và vaccine lại càng có khả năng chứng tỏ tác dụng. Nếu trong nghiên cứu càng có nhiều người trên 26 tuổi, khả năng họ đã nhiễm HPV rồi là cao, thì vaccine sẽ không chứng tỏ được hiệu quả. Đây là nguyên nhân các hãng sản xuất vaccine phải tập trung vào nhóm tuổi 9-26.

- Nhiều bạn hỏi tôi bây giờ đã quá 26 có nên tiêm không. Vaccine HPV không được chỉ định cho tuổi trên 26 vì đa số mọi người đã nhiễm HPV trước độ tuổi này, và vaccine HPV không giúp chữa lành các tổn thương do HPV gây ra. Tuy nhiên dù bạn có thể đã nhiễm HPV, nhiều khả năng là bạn không nhiễm hết cùng lúc tất cả các chủng mà vaccine bảo vệ, do đó tiêm vaccine vẫn có thể có tác dụng phần nào ở người lớn tuổi hơn. Khả năng đã nhiễm HPV tăng theo tuổi (lên tới đỉnh vào 30-39 tuổi), nhưng một số nghiên cứu cũng chứng tỏ khả năng này đồng thời cũng phụ thuộc vào số bạn tình, xét nghiệm Pap smear ở cổ tử cung có bình thường không, và tiền sử nhiễm Chlamydia (một bệnh lây qua đường tình dục). Nếu bạn trên 26 tuổi, nhưng xét nghiệm Pap smear cổ tử cung bình thường, ít hơn 3 bạn tình trong đời tới thời điểm này, và chưa bao giờ bị nhiễm Chlamydia, thì nhiều khả năng bạn vẫn chưa bị nhiễm những chủng HPV nguy hiểm và vaccine HPV có thể vẫn có tác dụng tốt. Đặc biệt nếu bạn tiêm Gardasil 9 bảo vệ cùng lúc 9 chủng, khả năng bạn nhiễm cùng lúc 9 chủng này rất thấp nên cũng đáng cân nhắc, đặc biệt với phụ nữ trẻ tuổi. Nên nhớ Úc quốc khuyến cáo tiêm vaccine HPV cho nữ tới tận 45 tuổi.

Tiêm mấy mũi vaccine HPV và lộ trình

Có một số thay đổi rất gần đây (10/2016) trong khuyến cáo của CDC (theo Morbidity and Mortality Weekly Report – MMWR). 

Thay đổi lớn nhất là nếu trẻ được tiêm vaccine HPV trước tuổi 15 (tức là 9-14) thì chỉ cần tiêm 2 mũi, mũi sau cách mũi trước 6-12 tháng. 

Nếu bạn được tiêm từ tuổi 15 trở di, vẫn theo chế độ 3 mũi, mũi 2 cách mũi 1 từ 1-2 tháng, mũi 3 cách mũi 1 6 tháng. 

Nếu bạn được tiêm 2 mũi nhưng cách nhau dưới 5 tháng thì bạn vẫn được chỉ định tiêm mũi thứ 3. CDC cũng nêu rõ không có phân biệt giữa 3 loại vaccine. 

Ví dụ nếu bạn bắt đầu mũi 1 bằng Gardasil, mũi 2 hoặc 3 có thể bằng các loại khác như Cervarix hay Gardasil 9, miễn là theo đúng số liều và thời gian chỉ định. 

Nếu bạn bắt đầu mũi 1 hay 2 bằng Gardasil hay Cervarix, bạn có thể kết thúc mũi 2 hay 3 bằng Gardasil 9. 

Nếu bạn đã tiêm đủ liều theo chỉ định bằng Gardasil hay Cervarix, CDC không có khuyến cáo bạn tiêm thêm mũi Gardasil 9. 

Nếu quá trình tiêm của bạn bị ngắt quãng, bạn cũng không cần thiết phải tiêm lại từ đầu. Bạn có thể tiếp tục lộ trình và số liều tiêm thêm phụ thuộc vào tuổi lúc bạn nhận mũi đầu tiên.

Một số thắc mắc khác:

• Phụ nữ có thai không có chỉ định tiêm vaccine HPV, dù vaccine không gây ảnh hưởng tới thai nhi. Nếu lỡ tiêm và mới biết có bầu thì không có gì đáng lo cho thai nhi. Đợi lúc nào sinh bé xong có thể tiếp tục tiêm.

• Có thể một số người lầm tưởng tiêm vaccine HPV là sẽ không bao giờ bị nhiễm HPV nữa. Nên nhớ vaccine HPV không giúp bảo vệ hết các chủng, do đó vẫn còn nguy cơ dù đã giảm đi nhiều. Dù đã tiêm vaccine HPV phụ nữ vẫn cần phải theo dõi cổ tử cung định kì theo khuyến cáo, tùy vào lứa tuổi để phát hiện sớm các tổn thương ở cổ tử cung.

• Nhiều bạn hỏi có xét nghiệm gì để biết mình đã bị nhiễm HPV chưa vì nếu xét nghiệm âm tính thì có thể tiêm vaccine HPV. Hiện nay xét nghiệm HPV chỉ mới làm ở nữ. Bệnh phẩm lấy ở cổ tử cung giống như xét nghiệm Pap smear. Dùng bệnh phẩm này có thể xem bạn đã bị nhiễm một số chủng HPV ở cổ tử cung không. Xét nghiệm ở cổ tử cung âm tính cho các chủng xét nghiệm không có nghĩa là bạn không nhiễm HPV ở nơi khác. Chưa có xét nghiệm cho biết tình trạng nhiễm HPV ở nơi khác, ví dụ như ở miệng, họng, cũng như chưa có test được cấp phép cho xét nghiệm ở nam giớii.

Share:

Gửi Bình luận của bạn

Tin liên quan