VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN THÌ KHÔNG CẦN DÙNG KHÁNG SINH - ĐIỀU NÀY ĐÚNG HAY SAI?

Share:

Câu hỏi:

Bác sĩ cho em hỏi, em nghe nhiều người nói, mấy cái bệnh cảm cúm thường gặp ở con nít như sốt, ho, sổ mũi thường sẽ tự hết và không cần phải uống kháng sinh. Điều này có đúng không chị? Nếu con em bị ho, sổ mũi và sốt thì trường hợp nào em mới cần đi khám bác sĩ vậy chị?

Một câu hỏi nữa phiền chị trả lời dùm em, là con em hiện được 2 tuổi rồi mà cứ hơn một tháng là lại bị ho, sốt và sổ mũi. Điều này có bình thường không vậy chị? Em đang lo không biết con em có bị suy giảm miễn dịch hay gì không mà sao cứ bị bệnh hoài?

Trả lời:

Trẻ dưới 5 tuổi rất dễ bị bệnh, nhất là các bệnh về đường hô hấp. Trẻ càng nhỏ, càng dễ bị các bệnh này, ngoại trừ trong 6 tháng đầu đời, khi trẻ vẫn còn kháng thể thụ động từ mẹ truyền sang trong thai kỳ và khi đa số trẻ vẫn còn được thừa hưởng miễn dịch bảo vệ thêm từ sữa mẹ.

Tính trung bình, trẻ nhỏ dưới 2 tuổi bị khoảng 6-12 lần viêm đường hô hấp trên 1 năm. Nếu trẻ tuổi này được đi học mẫu giáo, một số trẻ còn có thể bị nhiều hơn, khoảng 14 đợt viêm hô hấp trên 1 năm.

Tính ra mỗi tháng, trẻ có thể bị nhiều hơn 1 đợt bệnh. Vì vậy con em cũng là trong giới hạn bình thường. Khi trẻ lớn hơn, hệ miễn dịch của trẻ đã cọ xát nhiều, mạnh khoẻ ra, chống lại bệnh tốt hơn thì sốt đợt bị viêm đường hô hấp cũng giảm dần. Tuy nhiên ở trẻ lớn và người lớn khoẻ mạnh, thống kê trung bình cho thấy, viêm đường hô hấp trên cũng có thể xảy ra từ 3-6 lần trong một năm.

Tuy nhiên người lớn thì có thể tự xoay xở nên dường như không đáng ngại chút nào trong khi những bạn bé không có khả năng tự bảo vệ, chỉ biết khóc nhè, quấy, ói, dễ thấy mệt, lại không biết thưa thớt nên cũng làm bố mẹ muôn phần lo lắng.

Đa số các trường hợp bệnh sốt, ho, sổ mũi là do virus gây ra. Thống kê ở các nước phát triển cho thấy, gần 90% nguyên nhân gây bệnh viêm đường hô hấp trên ở trẻ em dưới 5 tuổi là do virus. Con số thống kê về vấn đề này ở các nước đang phát triển lại chưa được nghiên cứu thông suốt, rõ ràng. Tuy nhiên, những số liệu hiện có từ các nghiên cứu ở các nước đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ và ngay cả nghiên cứu ở Việt Nam, cũng cho thấy rằng virus vẫn là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh viêm đường hô hấp cấp tính ở trẻ em các vùng này. Tuy nhiên, tỉ lệ do virus vẫn có vẻ thấp hơn so với các nước đang phát triển và đa số nằm trong khoảng 60% đến 80% nếu sử dụng xét nghiệm đặc biệt tầm soát các loại virus gây bệnh hô hấp phổ biến. Điều này chứng tỏ một điều, đa số các trường hợp viêm đường hô hấp ở trẻ em, kháng sinh là một điều trị không cần thiết, vì kháng sinh chỉ có hiệu quả diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu quả trong nhiễm virus.

Một điều cần lưu ý là ngoài chuẩn đoán viêm đường hô hấp do virus ban đầu, bệnh viêm đường hô hấp do virus có thể tiến triển thành viêm đường hô hấp do vi khuẩn sau đó. Nguy cơ bội nhiễm xảy ra là do virus gây bệnh có thể làm giảm khả năng kháng cự của đường hô hấp với các loại vi trùng. Đồng thời, tình trạng viêm nhiễm, đàm nhầy, tổn thương cấu trúc của đường hô hấp cũng tạo điều kiện cho các vi khuẩn lưu lại và sinh sôi nảy nở tốt hơn.

Khả năng gây bệnh do vi khuẩn trong đợt bệnh viêm hô hấp do siêu vi, vì vậy cũng được ăn theo đáng kể. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ nguy cơ bị bội nhiễm vi khuẩn thứ phát là 10 - 50% trường hợp. Các bệnh do vi khuẩn thường bị kéo theo sau đó, có thể là viêm tai giữa, viêm xoang hoặc viêm phổi, nhiễm trùng huyết.

Đây là những bệnh cần được nhận biết để đánh giá đúng, kịp thời, để có thể điều trị bệnh hiệu quả, bằng cách sử dụng kháng sinh hợp lý.

Đó cũng là lí do vì sao khi trẻ được chuẩn đoán ban đầu là viêm đường hô hấp trên, viêm mũi họng siêu vi đơn thuần, cũng cần được tái khám khi có dấu hiệu trở nặng, hoặc khi triệu chứng bệnh kéo dài lâu hơn mong đợi. Đó cũng là lý do tại sao các bác sĩ và nhiều khi là cả bệnh nhân, nghĩ ngay đến việc sử dụng kháng sinh, với mong muốn không bỏ sót khả năng nhiễm trùng có thể gây nguy hiểm này.

Tình trạng sử dụng kháng sinh một cách không hợp lý, không chỉ xảy ra ở các nước có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn như Việt Nam chúng ta mà còn xảy ra rất phổ biến ở các nước giàu có và phát triển.

Thống kê cho thấy, việc sử dụng kháng sinh cho điều trị viêm đường hô hấp chiếm đến 75% tổng số kê toa kháng sinh ở các nước phát triển. Một trong những nguyên nhân khác khiến các bác sĩ thiên về sử dụng kháng sinh, ngay cả ở những trường hợp bệnh viêm đường hô hấp do virus, có thể là mong muốn phòng ngừa biến chứng do vi trùng, bên cạnh áp lực yêu cầu kháng sinh từ người bệnh. Tuy nhiên, thực hành này có hiệu quả không?

Tổng quan nghiên cứu từ thư viện uy tín Cochrane về vấn đề này, gần nhất và vào tháng 2/2016, cho thấy rằng, thực hành cho uống kháng sinh phòng ngừa kiểu này ở dân số khoẻ mạnh là không hợp lý. Việc uống kháng sinh trước khi có dấu hiệu biến chứng nhiễm trùng, không phòng ngừa được nguy cơ bị viêm phổi, hay bị viêm tai giữa, nếu có về sau.

Vì không có hiệu qủa đối với virus, việc sử dụng kháng sinh cũng hoàn toàn không thay đổi được số ngày bệnh, cũng như diễn tiến của bệnh virus. Đó cũng là lý do tại sao, có nhiều trường hợp trẻ bệnh viêm đường hô hấp trên, hoặc viêm tiểu phế quản siêu vi ban đầu, được cho uống thay đổi vài loại kháng sinh khác nhau ngay từ những ngày đầu tiên của bệnh, nhưng vẫn bị biến chứng viêm tai giữa, viêm phổi….trong cùng một đợt bệnh và cuối cùng phải sử dụng những loại kháng sinh rất rộng, một cách không đáng có.

Thực hành này chỉ mang lại tác dụng giảm nhẹ tâm lý cho người lớn, nhưng thực sự là vừa không hiệu quả, vừa gây ra gánh nặng kinh tế không đáng có cho trẻ bệnh và gia đình. Nhưng quan trọng hơn, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý lại mang đến nguy cơ tác dụng phụ không mong muốn từ kháng sinh, trong đó có một vấn đề nổi cộm hiện nay mà cộng đồng đang nhận thức được và mong muốn phòng tránh, đó chính là nguy cơ kháng kháng sinh về lâu dài, cho cá thể người bệnh lẫn cả cộng đồng chung sống.

Rất khó để đưa ra lời tư vấn chung cho những trường hợp sốt, ho, sổ mũi vì trẻ cần được đánh giá trực tiếp và thăm khám lâm sàng đúng mực. Bên cạnh đó, cũng có những bệnh lý khác, có thể bắt đầu bằng các triệu chứng hô hấp không điển hình, như bệnh sốt xuất huyết, tay chân miệng…mà chúng ta cần lưu ý nhận biết.

Tuy nhiên, lời khuyên chung mà ba mẹ có thể tham khảo là:

1. Đa số các trường hợp sốt, ho, sổ mũi ở trẻ em là do virus và không cần điều trị kháng sinh

2. Tuy nhiên chúng ta cần theo dõi sát diễn tiến của bệnh, để phát hiện bội nhiễm vi khuẩn thứ phát, nếu có, một cách kịp thời

3. Trẻ nên được cho đi khám bác sĩ ở những trường hợp sau:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi và có sốt cao từ 38 độ C trở lên

• Trẻ trên 6 tháng tuổi và có sốt cao từ 38 độ C trờ lên, quá 2-3 ngày

• Trẻ có một trong các triệu chứng nguy hiểm: lừ đừ, quấy nhiều, ói nhiều, thở mệt, ăn uống giảm, bú giảm nhiều.

• Trẻ có triệu chứng đau tai hoặc chảy mủ tai

• Trẻ bị ho, sổ mũi không tự cải thiện sau 10 - 14 ngày, hoặc đã cải thiện và sau đó trở nặng hơn

• Trẻ than đau họng hoặc ba mẹ thấy họng trẻ có mủ

• Trẻ có những triệu chứng khác mà ba mẹ thấy lo

• Nếu ba mẹ lo lắng vì bất kì vấn đề nào khác…

Có thể nói, viêm đường hô hấp trên ở trẻ em là nhóm bệnh phổ biến nhất, thường gặp nhất, tưởng rất đơn giản nhưng lại có thể rất không đơn giản.

Đây cũng là một ví dụ điển hình của việc cần sự trao đổi thông tin, hợp tác tốt, ti tưởng tốt và cả sự kiên nhẫn, từ bệnh nhân, người nhà bệnh nhân và nhân viên y tế, trong việc đánh giá bệnh và theo dõi bệnh.

Vì việc lựa chọn không điều trị kháng sinh, mặc dù nghe có vẻ dễ dàng lại có rất nhiều khó khăn và nhiều thử thách. Nhưng đây lại là một điều đúng đắn mà chúng ta cần làm vì tốt cho trẻ không chỉ ở hiện tại mà còn ở cả tương lai.

Nguồn: tổng hợp từ sách "Chat với Bác sĩ" - BS Trần Thị Huyên Thảo

Share:

Gửi Bình luận của bạn

Tin liên quan